Altyapı Projeleri İçin Zayıf Akım Kablo Şartnamesi Nasıl Hazırlanır?

Zayıf akım kablo şartnamesi, bir altyapı projesinde yalnızca kablo adını, damar sayısını veya dış kılıf rengini tanımlamaz. Aynı proje; fiber optik omurga, Ethernet ağı, enstrümantasyon, kontrol, yangın alarmı ve bina otomasyon sistemlerini birlikte içerebilir. Ancak bu sistemlerin her biri farklı iletim, mekanik koruma ve yangın performansı ister.

Örneğin bir havalimanındaki fiber omurga ile ekranlı ölçüm devresi aynı satın alma paketinde yer alabilir. Buna rağmen iki hattın teknik gereksinimleri farklıdır. Benzer şekilde Cat 6A, KNX ve yangına dayanıklı alarm kabloları için tek bir genel ürün tanımı yeterli olmaz.

Bu nedenle şartname hazırlığına sistemin işleviyle başlayın. Ardından iletken veya fiber tipini, damar sayısını, ekranlamayı, montaj ortamını ve performans sınırlarını belirleyin. Son olarak teknik onay için gerekli belgeleri ve teslimat koşullarını ekleyin.

Kısa cevap: İyi bir şartname; sistem işlevini, kablo yapısını, elektriksel veya optik performansı, ekranlamayı, mekanik korumayı, yangın gereksinimlerini ve çevresel koşulları birlikte tanımlar. Ayrıca ilgili standartları, kabul kriterlerini ve belge kapsamını açıkça belirtir.

Zayıf Akım Kablo Şartnamesi Hangi Sistemleri Kapsar?

“Zayıf akım kablosu”, proje ve ihale dilinde geniş bir uygulama grubunu ifade eder. Bununla birlikte tek bir kablo yapısını veya bütün sistemleri kapsayan ortak bir standardı tanımlamaz. Dolayısıyla her kablo kalemini hizmet ettiği sistemle eşleştirmek gerekir.

Sistem	Kablo ailesi	Başlıca şartname kriterleri
Haberleşme omurgası	Fiber optik kablo	Fiber tipi, fiber sayısı, zayıflama, kablo yapısı ve güzergâh
Ethernet ve yerel ağ	Data/LAN kablosu	Kategori, ekranlama, iletken yapısı ve iletim performansı
Saha ölçüm devreleri	Enstrümantasyon kablosu	Çift veya üçlü yapı, ekran düzeni, direnç ve kapasite
Endüstriyel kumanda	Kontrol kablosu	Damar sayısı, kesit, gerilim, ekran ve hareket koşulları
Sensör ve sinyal bağlantıları	Sinyal kablosu	Devre uyumu, iletken kesiti, ekranlama ve kılıf
Yangın algılama	Yangın alarm kablosu	Panel uyumu, çevrim direnci, kapasite ve yangın gereksinimleri
Acil durum haberleşmesi	Uygulamaya uygun yangına dayanıklı kablo	Devre bütünlüğü testi, süre, kabul kriteri ve montaj düzeni
Bina otomasyonu	KNX, RS-485 veya Ethernet kablosu	Protokolün fiziksel katmanı ve cihaz üreticisinin şartları
Kamera sistemleri	Koaksiyel, Ethernet veya fiber optik kablo	Sistem mimarisi, mesafe, bant genişliği ve besleme ihtiyacı
Telefon altyapısı	Dahili veya harici telefon kablosu	Çift sayısı, iletken çapı, ekran ve ortam koşulları

Önce sistem listesini oluşturun; ardından kablo listesini bu yapıya göre düzenleyin. Böylece satın alma ekibi benzer görünen ancak farklı işlevler taşıyan ürünleri birbirine karıştırmaz.

Zayıf Akım Kablo Şartnamesi İçin İlk Adım: Devreyi Tanımlayın

Her kablo kaleminde başlangıç ve bitiş noktalarını, taşınan sinyali ve yaklaşık hat uzunluğunu belirtin. Ayrıca sistemin normal işletmede mi, yangın sırasında mı veya her iki durumda mı çalışacağını açıklayın.

Örneğin “BMS kablosu” ifadesi tek başına yeterli değildir. Bir bağlantı Ethernet üzerinden haberleşirken başka bir bağlantı RS-485 kullanabilir. Dolayısıyla aynı otomasyon sistemindeki iki hat farklı kablolar gerektirebilir.

Ürün kodu da teknik şartnamenin yerini tutmaz. “Cat 6A” tanımı kategori hakkında bilgi verir; ancak ekran tipini, dış ortam uygunluğunu veya yangın sınıfını tek başına açıklamaz. Bu nedenle ürün adını ölçülebilir gereksinimlerle tamamlayın.

Fiber Optik Kablo İçin Şartname Kriterleri

Fiber optik kablolar, kampüs, havalimanı, metro ve endüstriyel tesislerde haberleşme omurgasını oluşturabilir. Seçime ise yalnızca fiber sayısıyla başlamayın. Önce bağlantı mesafesini, aktif cihazları ve optik kayıp bütçesini değerlendirin.

Fiber Tipi ve Optik Performans

Single mode veya multimode ihtiyacını ağ tasarımı belirler. Örneğin şartname, uygulamaya göre G.652.D, G.657.A1, G.657.A2 veya OM3/OM4 gibi tanımlar içerebilir. Bununla birlikte OS2 ile G.652.D gibi ifadeler aynı sınıflandırma sistemine ait değildir; ilgili kablo ve fiber özelliklerini ayrı alanlarda tanımlayın.

Ayrıca çalışma dalga boylarını, izin verilen zayıflamayı ve bağlantının toplam kayıp bütçesini belirtin. Ekler ve konnektörler de bu bütçeden pay alır. Dolayısıyla kablonun kilometre başına zayıflama değeri tek başına bağlantı performansını açıklamaz.

Fiber Sayısı ve Kablo Yapısı

Fiber sayısını mevcut bağlantılar, yedeklilik ve büyüme planıyla birlikte hesaplayın. Ardından merkezi tüplü veya çok tüplü yapıyı, dış çapı ve montaj yöntemini değerlendirin.

Örneğin kanal içi, doğrudan toprak altı ve havai hatlar aynı mekanik koşullara sahip değildir. Bu nedenle çekme kuvveti, ezilme dayanımı, bükülme yarıçapı ve su bloklama gereksinimlerini güzergâha göre tanımlayın. Tamamen dielektrik yapı gerekiyorsa bunu ayrıca yazın.

Ethernet İçin Zayıf Akım Kablo Şartnamesi

Data/LAN kablosu seçerken kategori ile ekran düzenini ayrı değerlendirin. Cat 6 veya Cat 6A, iletim performansıyla ilgilidir. U/UTP, F/UTP, U/FTP ve S/FTP ise farklı ekran yapılarını tanımlar.

Bunun yanında iletken malzemesini, çapını, tek telli veya çok telli yapıyı ve kurulum amacını belirtin. Sabit tesisat kablosu ile bağlantı kordonunun görevleri farklıdır. Bu yüzden tüm bağlantıyı yalnızca kablo üzerindeki kategori baskısıyla onaylamayın.

• Hedef uygulamayı, veri hızını ve bağlantı uzunluğunu tanımlayın.
• Kablo kategorisini ve gerekli bağlantı performansını belirtin.
• Ekran düzenini elektromanyetik ortamla eşleştirin.
• Dış kılıfı, ortam koşullarını ve yangın gereksinimlerini açıklayın.
• PoE varsa besleme yükünü, demetlemeyi ve sıcaklık koşullarını değerlendirin.
• Saha kabulünde gerekli ölçümleri ve rapor formatını tanımlayın.

ISO/IEC 11801 serisi, yapısal kablolama için önemli bir çerçeve sunar. Ancak şartnamede ilgili bölüm ve proje gereksinimi açık olmalıdır. Ayrıca kablo, konnektör ve montaj kalitesini bağlantının bütünü içinde değerlendirin.

Enstrümantasyon, Kontrol ve Sinyal Kabloları

Enstrümantasyon Devrelerinde Çift, Üçlü ve Ekran Düzeni

Enstrümantasyon kabloları, saha cihazları ile kontrol sistemleri arasında ölçüm sinyalleri taşır. Bu devrelerde toplam damar sayısının yanında çift veya üçlü düzeni de önem taşır.

Örneğin 24 damarlı bir yapı ile 12 bükümlü çift aynı teknik tanım değildir. Benzer şekilde genel ekran, her çiftin ayrı ekranını ifade etmez. Bu nedenle PiMF, TiMF, genel ekran ve bunların birlikte kullanımını açıkça belirtin.

Ayrıca iletken direnci, kapasite ve devrenin gerektirdiği diğer elektriksel sınırları tanımlayın. Petrol ve gaz uygulamalarındaki ayrıntılar için enstrümantasyon kablosu şartnamesi rehberini inceleyebilirsiniz.

Kontrol Devrelerinde Kesit ve Hareket Koşulları

Kontrol kabloları; röle, vana, kontaktör ve otomasyon ekipmanlarının bağlantılarında görev alır. Öncelikle damar sayısını, iletken kesitini, çalışma gerilimini ve damar tanımlamasını belirleyin.

Ardından ekranlama, yağ dayanımı ve hareket koşullarını değerlendirin. Sınıf 5 iletken, tek başına sürekli bükülme veya kablo taşıma zincirine uygunluk anlamına gelmez. Sürekli hareket varsa bükülme çevrimlerini, hareket mesafesini ve üreticinin ilgili kullanım sınırlarını ayrıca kontrol edin.

Sinyal Kablolarında Ekran ve Kılıf Seçimi

LIYY, LIYCY, LIHH ve LIHCH gibi ürün aileleri farklı ekran ve malzeme seçenekleri sunar. Ancak ekranlı olmak, belirli bir haberleşme protokolüne uygunluğu tek başına kanıtlamaz.

Örneğin standart bir ekranlı sinyal kablosu, gerekli empedans ve kapasite koşullarını karşılamıyorsa RS-485 hattında uygun sonuç vermeyebilir. Bu nedenle cihaz üreticisinin fiziksel katman gereksinimlerini esas alın.

Bina Otomasyonu ve Kamera Sistemlerinde Kablo Seçimi

KNX/EIB bina otomasyon kabloları, ilgili bus sisteminin elektriksel gereksinimlerini karşılayan yapılar kullanır. Aynı damar sayısına sahip sıradan bir kontrol kablosu otomatik olarak eşdeğer değildir.

Benzer şekilde BACnet veya Modbus adı tek bir kablo tipini belirtmez. Örneğin BACnet MS/TP ile BACnet/IP farklı fiziksel ağlar kullanır. Modbus RTU uygulamalarında ise arayüzü cihaz dokümanından doğrulayın; RS-485 yaygın olsa da protokol adı tek başına yeterli değildir.

Kamera altyapısında da önce sistem mimarisini belirleyin. Analog görüntü, IP kamera ve fiber omurga farklı bağlantılar gerektirir. Ayrıca kamera beslemesini, PoE ihtiyacını ve saha mesafelerini görüntü iletiminden bağımsız olarak kontrol edin.

Zayıf Akım Kablo Şartnamesinde Yangın Performansı

Yangın gereksinimlerini tek bir “yangına dayanıklı” ifadesiyle tanımlamayın. Alev yayılımı, duman, halojen kaynaklı gazlar ve devre bütünlüğü farklı özelliklerdir. Bu nedenle her özellik için ilgili testi ve kabul kriterini ayrı yazın.

Özellik	Neyi değerlendirir?	Tek başına neyi kanıtlamaz?
Alev yayılımı	Belirli test koşullarında alevin kablo boyunca ilerlemesini	Yangın sırasında devrenin çalışmasını
Duman yoğunluğu	Belirli yanma koşullarında kablonun duman performansını	Halojensizliği veya devre bütünlüğünü
Halojen ve asitlik özellikleri	Malzemelerin yanması sırasında açığa çıkan gazların ilgili özelliklerini	Belirli bir CPR sınıfını
Yangına tepki sınıfı	Kablonun yangının gelişimine katkısını	Yangın altında çalışmaya devam etmesini
Devre bütünlüğü	Tanımlı yangın koşullarında işlevin devamını	Her montaj biçiminde aynı sistem performansını

Yangın Alarmı ile Yangına Dayanıklılığı Ayırın

Yangın alarm kablosu ifadesi kullanım alanını açıklar. Ancak bu ad, kablonun yangın sırasında belirli bir süre çalışacağını tek başına göstermez.

Devrenin yangında çalışması gerekiyorsa uygun test metodunu, süreyi ve kabul kriterini belirtin. Ayrıca panel üreticisinin çevrim direnci, kapasite ve hat uzunluğu sınırlarını kontrol edin.

LSZH, CPR ve Devre Bütünlüğünü Ayrı Tanımlayın

LSZH, düşük duman ve halojensiz malzeme yaklaşımını ifade eder. Bununla birlikte LSZH tanımı belirli bir CPR sınıfını veya devre bütünlüğünü garanti etmez. Benzer şekilde B2ca, yangına tepki sınıfıdır; yangın sırasında iletimin devam ettiğini tek başına kanıtlamaz.

Bu nedenle proje devre bütünlüğü istiyorsa yangına dayanıklı kablo seçimini ilgili test raporuyla birlikte değerlendirin. FE180, PH120 ve E30/E60/E90 ifadelerini de aynı testin farklı süreleri gibi kullanmayın. Özellikle sistem düzeyindeki sınıflarda destek ve sabitleme düzeni önem taşır.

Ekranlama, Zırh ve Çevresel Koşullar

Ekran, metalik sinyal devrelerinde elektromanyetik girişimi azaltmayı amaçlar. Zırh ise öncelikle mekanik koruma sağlar. Dolayısıyla çelik zırhı, gerekli sinyal ekranının otomatik karşılığı olarak kabul etmeyin.

Önce motorları, sürücüleri, güç kablolarını ve diğer parazit kaynaklarını belirleyin. Ardından ekran yapısını, kablo güzergâhını ve ekran sonlandırmasını birlikte değerlendirin. Fiberin optik iletimi elektromanyetik girişimden etkilenmez; ancak metal içeren kablo elemanları için uygun elektriksel koruma yaklaşımı yine önem taşır.

Mekanik korumayı ise gerçek saha riskine göre seçin. Darbe, ezilme ve kemirgen riski bazı güzergâhlarda ek koruma gerektirebilir. Buna karşılık korumalı bir iç ortamda gereksiz zırh, çapı ve ağırlığı artırabilir.

• Dış ortam: UV dayanımını ve çalışma sıcaklığını belirtin.
• Kanal ve toprak altı: Suya maruziyeti, su bloklamayı ve mekanik yükleri tanımlayın.
• Endüstriyel saha: Yağ, kimyasal ve aşınma etkilerini değerlendirin.
• Montaj: Çekme kuvvetini ve minimum bükülme yarıçapını kontrol edin.
• Sıcaklık: İşletme, montaj ve depolama sınırlarını ayrı belirtin.

Ayrıca siyah dış kılıfın tek başına UV dayanımını kanıtlamadığını unutmayın. Benzer şekilde su bloklama, her koşulda sürekli su altında kullanıma uygunluk anlamına gelmez. İlgili performansı ürün dokümanı ve test koşullarıyla doğrulayın.

Proje Türüne Göre Öncelikleri Belirleyin

Her altyapı projesi aynı kablo gereksinimlerine sahip değildir. Üstelik tek bir projenin farklı güzergâhları da farklı koşullar oluşturabilir. Bu nedenle genel şartnameyi sistem ve güzergâh bazında tamamlayın.

Proje	Öncelikli değerlendirme
Havalimanı	Terminal, açık saha ve teknik hacimlerde farklı çevre ve yangın koşulları
Metro ve demiryolu	Sabit altyapı ile araç içi uygulamaların ayrılması, işletmeci şartları
Tünel	Acil haberleşme, duman, devre bütünlüğü ve kablo destekleri
Petrol ve gaz tesisi	Ölçüm devreleri, ekranlama, kimyasallar ve tehlikeli bölge gereksinimleri
Veri merkezi	İletim kapasitesi, bağlantı mimarisi, yoğun kablolama ve büyüme planı
Hastane ve yüksek bina	Acil durum sistemleri, yangın stratejisi ve güzergâha özel gereksinimler
Akıllı bina	KNX, RS-485, Ethernet ve diğer arayüzlerin ayrı tanımlanması

Zayıf Akım Kablo Şartnamesinde Standartlar ve Belgeler

Her standardı değerlendirdiği özellikle eşleştirin. Yalnızca uzun bir standart listesi eklemek, teknik açıdan tamamlanmış bir şartname oluşturmaz. Ayrıca ilgili standardın bölümünü, baskısını ve ürün kapsamını kontrol edin.

• IEC 60332-1-2: Tek kabloda düşey alev yayılımı testini tanımlar.
• IEC 60332-3 serisi: Demet hâlindeki kabloların alev yayılımı testlerini ele alır; ilgili bölüm ayrıca gerekir.
• IEC 61034-2: Belirli yanma koşullarında duman yoğunluğu ölçümünü ele alır.
• IEC 60754-1 ve IEC 60754-2: Halojen asit gazı miktarı ile asitlik ve iletkenlik özelliklerini farklı yöntemlerle değerlendirir.
• IEC 60331 serisi: Kapsamına uygun kablolarda yangın altında devre bütünlüğü testlerini ele alır.
• EN 50200: Acil durum devrelerinde kullanılan, kapsamına uygun küçük kabloların yangın dayanımı testini tanımlar.

IEC 60228 gibi iletken standartlarını da ürün kapsamını kontrol etmeden bütün haberleşme kablolarına eklemeyin. Aynı şekilde fiber, Ethernet ve enstrümantasyon için ilgili ürün ve sistem standartlarını ayrı değerlendirin.

Teknik onay aşamasında ürün veri sayfasını, konstrüksiyon bilgisini ve ilgili test raporlarını isteyin. Uygulanabilir olduğunda Performans Beyanı ve CPR belgelerini de dosyaya ekleyin. Ancak bir sertifikanın farklı kesitleri, damar sayılarını ve kılıf seçeneklerini otomatik olarak kapsadığını varsaymayın.

Teklif Talebi İçin Zayıf Akım Kablo Şartnamesi Kontrol Listesi

Teklif talebine aşağıdaki alanları ekleyin. Her alan bütün kablo aileleri için geçerli olmayabilir; bu yüzden gereksiz maddeleri zorunlu tutmak yerine ilgili gereksinimi netleştirin.

Başlık	Paylaşılacak bilgiler
Proje ve uygulama	Ülke, sistem, devre işlevi, başlangıç ve bitiş noktaları
İletken veya fiber	Malzeme, kesit veya çap, iletken sınıfı ya da fiber tipi
Kapasite	Damar, çift, üçlü veya fiber sayısı; yedek kapasite
İletim ve elektriksel performans	Gerilim, direnç, kapasite, empedans, kategori veya optik zayıflama
Ekran ve mekanik yapı	Bireysel/genel ekran, zırh, dış çap ve mekanik sınırlar
Çevre ve montaj	Güzergâh, sıcaklık, UV, su, yağ, kimyasal ve hareket koşulları
Yangın performansı	Alev, duman, halojen, gerekli yangına tepki sınıfı ve devre bütünlüğü
Standart ve kabul	İlgili standart bölümleri, testler, kabul sınırları ve sertifikalar
Teslimat	Toplam metraj, makara boyları, işaretleme, uç kapatma ve ambalaj

Makara boylarını güzergâh planıyla birlikte değerlendirin. Böylece gereksiz ekleri ve montaj sırasında oluşabilecek metraj sorunlarını azaltabilirsiniz. Ayrıca dış kılıf baskısını ve makara etiketlerini ürün izlenebilirliğini destekleyecek biçimde tanımlayın.

Şartname Hazırlarken Sık Yapılan Hatalar

• Yalnızca “zayıf akım kablosu” veya ürün kodu yazmak.
• Fiberi sadece fiber sayısına göre seçmek.
• Ekranlı bütün kabloları teknik açıdan eşdeğer kabul etmek.
• Zırhı sinyal ekranının yerine kullanmak.
• LSZH veya B2ca ifadesini devre bütünlüğüyle karıştırmak.
• Yangın alarm uygulamasını otomatik olarak yangına dayanıklı kabul etmek.
• Sınıf 5 iletkeni sürekli hareket uygunluğunun kanıtı saymak.
• İç ortam kablosunu dış ortam koşullarını kontrol etmeden kullanmak.
• Eski standart referanslarını kapsam ve güncellik kontrolü olmadan kopyalamak.
• Sertifika ve test raporlarını üretim tamamlandıktan sonra talep etmek.

Bu hataları önlemek için teklifleri ortak bir teknik karşılaştırma tablosunda değerlendirin. Tedarikçinin her şartname maddesine verdiği yanıtı ve olası sapmaları görünür hâle getirin. Böylece fiyat karşılaştırması da aynı teknik kapsam üzerinden ilerler.

ETK Kablo ile Projeye Uygun Teknik Değerlendirme

ETK Kablo; fiber optik, Data/LAN, enstrümantasyon, kontrol, sinyal, yangın alarmı ve bina otomasyon kablolarını kapsayan ürün aileleri sunar. Proje gereksinimleri ise ilgili ürün yapısı, üretim kabiliyeti ve belge kapsamıyla birlikte değerlendirme gerektirir.

Teknik inceleme için sistem listesini, güzergâh koşullarını, kablo miktarlarını ve gerekli testleri paylaşın. Ayrıca zorunlu onayları teklif aşamasında belirtin. ETK Kablo ile iletişime geçerek şartnameniz için uygun ürün seçeneklerini değerlendirebilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

Zayıf akım kablo şartnamesi nedir?

Zayıf akım kablo şartnamesi; haberleşme, veri, kontrol, güvenlik ve otomasyon devrelerinde kullanılacak kabloların teknik gereksinimlerini tanımlar. Sistem işlevi, kablo yapısı, performans sınırları, ortam koşulları ve gerekli belgeler bu kapsamda yer alır.

Bütün zayıf akım sistemlerinde aynı kablo kullanılabilir mi?

Hayır. Fiber optik, Ethernet, KNX, enstrümantasyon ve yangın alarm devreleri farklı iletim özellikleri ister. Bu nedenle her sistemi kendi fiziksel arayüzü ve çalışma koşullarıyla değerlendirin.

Zayıf akım kablosu mutlaka ekranlı mı olmalıdır?

Hayır. Ekran ihtiyacını sinyal türü, cihaz gereksinimleri ve elektromanyetik ortam belirler. Bunun yanında doğru güzergâh ve ekran sonlandırması da performansı etkiler.

LSZH kablo yangın sırasında çalışmaya devam eder mi?

LSZH ifadesi tek başına bunu göstermez. Yangın sırasında çalışma gerekiyorsa devre bütünlüğü testini, süreyi ve ilgili kabul kriterlerini ayrıca tanımlayın.

B2ca ile yangına dayanıklılık aynı şey midir?

Hayır. B2ca, yangına tepki sınıfıdır. Devre bütünlüğü ise kablonun belirli yangın koşullarında işlevini sürdürmesini değerlendirir. Proje her iki özelliği birlikte isteyebilir.

Kontrol kablosu RS-485 hattında kullanılabilir mi?

Yalnızca ilgili kablo, cihazların istediği fiziksel katman özelliklerini karşılıyorsa değerlendirin. Damar sayısı ve ekranın bulunması yeterli değildir; empedans, kapasite ve hat koşulları da önem taşır.

Teklif talebinde hangi belgeler istenmelidir?

Ürün veri sayfası, teknik uygunluk yanıtı ve ilgili test raporları temel başlangıç noktalarıdır. Ayrıca projenin gerektirdiği sertifikaları ve uygulanabilir performans beyanlarını belirtin. Belge kapsamını teklif edilen ürünle eşleştirin.

En doğru şartname hazırlama sırası nedir?

Önce sistemi ve devre işlevini tanımlayın. Ardından iletim performansını, kablo yapısını ve güzergâh koşullarını belirleyin. Son olarak yangın gereksinimlerini, standartları, kabul belgelerini ve teslimat ayrıntılarını tamamlayın.